W poniedziałek 10 maja podczas posiedzenia Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności PE (ENVI) odbyło kolejne głosowanie nad Prawem Klimatycznym. Głosowanie końcowe będzie miało miejsce podczas następnej mini-sesji plenarnej, w dniach 23-24 czerwca 2021.
Grupa EKR, zgodnie z rekomendacją eurodeputowanej PiS Anny Zalewskiej, kontrsprawozdawczyni do Prawa Klimatycznego z ramienia Grupy EKR, wstrzymała się od głosu. „To trudna decyzja podjęta w wyniku głębokiej analizy ostatecznej wersji tekstu Prawa Klimatycznego oraz wszystkiego, co się wydarzyło odkąd wniosek Komisji Europejskiej został opublikowany 4 marca 2020 r.” - wskazuje polska polityk. Jak dodaje, stanowiska Komisji, Parlamentu i Rady były niezwykle rozbieżne podczas rozmów trójstronnych i tekst uległ znaczącym zmianom w toku negocjacji.
Jak podkreśla Zalewska, w ostatecznym kształcie zawiera on liczne pozytywne wątki, jak np.: cel na poziomie 55 proc., nie 60 proc., jak to pierwotnie proponował Parlament; balansowanie emisji gazów cieplarnianych i pochłaniaczy na poziomie UE, nie państw członkowskich; cele na 2030 r. i 2050 r. zostały ustalone jako cele netto, które uwzględniają i pochłaniacze i redukcje emisji gazów cieplarnianych; zapis, że Unia powinna dążyć do osiągnięcia negatywnych emisji netto po 2050 r., zamiast prawnego zobowiązania; zawarcie koncepcji solidarności i współodpowiedzialności; jest również mowa o odpowiednich instrumentach i zachętach do mobilizacji niezbędnych inwestycji oraz środkach na ten cel; usunięcie zapisu nt. trajektorii osiągania celu neutralności klimatycznej, o co wnioskowała grupa EKR; fakt, iż metodologia przy ustanowieniu budżetu dotyczącego gazów cieplarnianych będzie upubliczniona; uwzględnienie map drogowych dla sektorów w formie dobrowolnego zaangażowania ze strony sektorów; nakaz konsultacji z obywatelami, organizacjami samorządowymi i biznesowymi w regionach najbardziej dotkniętych przez realizację celów klimatycznych; częstotliwość przeglądów realizacji celów przez UE i państwa co 5 lat, a nie co 2 lata, jak chciał tego PE; usunięto poprawkę dotyczącą ceny minimalnej w wysokości 100 EUR za uprawnienie do emisji tony CO2 w sektorach poza ETS, a także umożliwiono zwiększenie roli sztucznych pochłaniaczy.
Ale, zaznacza negocjatorka z ramienia EKR, niestety zostało wprowadzonych też kilka przepisów, których grupa EKR nie może zaakceptować. Wśród nich posłanka do PE wymienia m.in. obowiązek weryfikowania, czy inwestycje są spójne z rozporządzeniem dotyczącym taksonomii określającym czy są one zrównoważone i zgodne z celami klimatycznymi. „Obecnie wciąż trwają prace nad aktem delegowanym, który na razie wyklucza zarówno energetykę jądrową, jak i gazową. Będą dalsze rewizje aktu delegowanego, chociaż jego końcowy kształt jest jeszcze nieznany” - argumentuje kontrsprawizdawczyni. Ponadto Zalewska wskazuje na kwestię wycofania subsydiów dla paliw kopalnych i obowiązek raportowania w tej kwestii. Dodatkowo problematyczne politycznie może okazać się opublikowanie w tym samym czasie budżetu gazów cieplarnianych, co w opinii polskiej polityk może nieproporcjonalnie przedwcześnie determinować cel na 2040 r., co z kolei może doprowadzić do międzynarodowych napięć w tej sprawie podczas COP26 i wpłynąć na przyszłą współpracę z państwami trzecimi. Anna Zalewska podkreśla też, że niektóre zapisy mogą stanowić podstawę do ingerencji w przepisy dotyczące budżetu, co leży poza zakresem Prawa Klimatycznego. W opinii Zalewskiej zapisy w odniesieniu do inwestycji muszą być bardziej precyzyjne, a organ doradczy, który zostanie utworzony w ramach dodatkowych regulacji dotyczących Prawa Klimatycznego powinien precyzyjniej zapewnić dystrybucję regionalną dla ekspertów, aby uwzględnić różnice w wyzwaniach poszczególnych państw członkowskich. Usunięto również zapis dotyczący neutralności technologicznej w artykule dotyczącym ustanowienia celów pośrednich, w tym celu na 2040 r. Może to oznaczać, że rola gazu i energii jądrowej w transformacji może być podważana. Wreszcie, argumentuje Zalewska, cel na 2030 r. został utrzymany na poziomie „min. 55 proc. netto” redukcji emisji gazów cieplarnianych w porównaniu do 1990 r., co oznacza, że maksymalne emisje netto gazów cieplarnianych, jakie mogą wytworzyć UE-27, wynoszą 2 095,586 Mt ekwiwalentu CO2 w 2030 r. W związku z obawami „zielonej” części Parlamentu, że „netto” może oznaczać cel redukcji znacznie poniżej 55 proc., ograniczono rolę pochłaniaczy w realizacji celu do 225 Mt ekwiwalentu CO2, co oznacza, że maksymalna suma emisji gazów cieplarnianych wyniosłaby 2 320,586 Mt ekwiwalentu CO2 w 2030 r. Oczywiście, podkreśla europosłanka PiS, liczba ta nie przesądza o wyniku zbliżającej się reformy rozporządzenia dotyczącego emisji pochodzących z użytkowania gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwa (LULUCF). ”Komisja wydała jednocześnie oświadczenie, że będzie dążyć do rozwoju pochłaniaczy w UE i jest możliwe osiągnięcie pochłaniania na poziomie 300 Mt ekwiwalentu CO2 do roku 2030. Jednocześnie wszelka nadwyżka ponad 225 t nie będzie liczona do realizacji celu redukcji na rok 2030. Jest to wprawdzie poprawa w stosunku do stanowiska PE (60 proc. redukcji brutto), ale i tak oznacza to znaczny wysiłek w stosunku do wciąż obowiązującego celu na poziomie 40 proc." - argumentuje Zalewska.
Prawo Klimatyczne to legislacja ramowa, która determinuje cele i sposób wdrażania przepisów dotyczących klimatu. Sama realizacja celu na 2030 r. i zobowiązań wynikających z Prawa Klimatycznego, to pakiet 14 aktów prawnych, które obejmują m.in. reformę unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS), rozporządzenie w sprawie wspólnego wysiłku redukcyjnego (ESR) i LULUCF. Obejmują one również trzecią reformę dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii (RED), dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej (EED), dyrektywy w sprawie podatku energetycznego, jakość paliw oraz infrastruktury paliw alternatywnych. Mechanizm dotyczący granicznego podatku węglowego (CBAM) jest również częścią tego pakietu. Każdy z nich będzie miał kluczowe znaczenie i będzie decydował o podziale wymagań od wszystkich sektorów we wszystkich państwach członkowskich.
