Podczas sesji plenarnej Parlamentu Europejskiego odbyła się debata poświęcona wdrażaniu mechanizmu warunkowości w zakresie praworządności. W imieniu EKR głos zabrali europosłowie Prawa i Sprawiedliwości Patryk Jaki, Tobiasz Bocheński, Maciej Wąsik oraz Jacek Ozdoba, którzy jednoznacznie skrytykowali to narzędzie jako polityczne, sprzeczne z traktatami i niszczące jedność Unii Europejskiej.
Patryk Jaki podkreślił, że mechanizm warunkowości jest „bezprawnym narzędziem”, stojącym w sprzeczności z traktatami UE. Zwrócił uwagę, że prawo wtórne nie może stać ponad prawem pierwotnym, a definicje praworządności stosowane przez Komisję Europejską są niejasne i arbitralne. Wskazywał również, że wykorzystywanie tego mechanizmu w czasie wojny za wschodnią granicą UE osłabia solidarność między państwami członkowskimi i sprzyja interesom Rosji. Jako przykład selektywnego stosowania zasad podał sytuację Polski, której środki zostały odblokowane po zmianie rządu, mimo braku zmian legislacyjnych w sądownictwie. Eurodeputowany PiS zarzucił instytucjom unijnym podwójne standardy wobec innych państw członkowskich oraz brak wiarygodności osób i organizacji uczestniczących w ocenach praworządności.
Tobiasz Bocheński ocenił, że instytucje unijne nie bronią ani praworządności, ani demokracji, lecz interpretują je w sposób uzależniony od wyników wyborów. Jak wskazał, akceptacja demokracji kończy się tam, gdzie wygrywają ugrupowania prawicowe. Eurodeputowany krytykował także wiarygodność Komisji Europejskiej w kontekście afer korupcyjnych oraz podważał demokratyczną legitymację komisarzy w porównaniu z rządami wyłonionymi w wyborach w państwach członkowskich.
Maciej Wąsik nazwał mechanizm warunkowości „brutalnym szantażem politycznym”, służącym dyscyplinowaniu państw rządzonych przez partie spoza głównego nurtu UE. Jego zdaniem Komisja Europejska nagradza rządy posłuszne jej woli, a karze te, które prowadzą niezależną politykę. Zaproponował, aby państwa członkowskie wprowadziły własne regulacje umożliwiające reagowanie na naruszenia traktatów przez Komisję, w tym poprzez ograniczenie składki członkowskiej.
Jacek Ozdoba zwrócił uwagę na propagandowy charakter pojęcia praworządności w debacie unijnej. Argumentował, że mechanizm ten służy realnej kontroli rządów w państwach członkowskich i budowie scentralizowanego „superpaństwa”, na które – jak podkreślił – Europejczycy nigdy się nie zgodzili. Odnosząc się do Krajowego Planu Odbudowy, wskazywał na brak konsekwencji instytucji unijnych po zmianie rządu w Polsce oraz krytykował język części europosłów używany w trakcie debaty.
Europosłowie PiS zgodnie podkreślali, że mechanizm warunkowości w obecnym kształcie pogłębia podziały w Unii Europejskiej, podważa zaufanie między państwami członkowskimi i stanowi zagrożenie dla suwerenności narodowej oraz zasad zapisanych w traktatach UE.
